Bản tường trình của thầy Antonio Torres (phần II)
May 2, 2010 | Tiến trình phong thánh
Sau khi thầy giảng Anrê Phú Yên chịu tử đạo ngày 26 tháng 7 năm 1644, xác thánh của Thầy được đưa về Macau vào đúng ngày lễ Đức mẹ Hồn Xác lên trời, và được cả thành Macau đón rước trọng thể. Phần II bản tường thuật của thầy Antonio de Torres mô tả thật sống động đoàn rước xác thánh từ bến tàu đến nhà thờ Phaolô, Macau. Những sự kiện lạ xảy ra như một dấu hiệu minh chứng việc đổ máu đào làm chứng Đức Tin của thầy Anrê là đích thực.
st1\:*{behavior:url(#ieooui) } @font-face { font-family: VNI-Centur; } P.MsoNormal { MARGIN: 0cm 0cm 0pt; FONT-FAMILY: VNI-Centur; FONT-SIZE: 12pt; mso-style-parent: “”; mso-pagination: widow-orphan; mso-fareast-font-family: “Times New Roman”; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: “Times New Roman” } LI.MsoNormal { MARGIN: 0cm 0cm 0pt; FONT-FAMILY: VNI-Centur; FONT-SIZE: 12pt; mso-style-parent: “”; mso-pagination: widow-orphan; mso-fareast-font-family: “Times New Roman”; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: “Times New Roman” } DIV.MsoNormal { MARGIN: 0cm 0cm 0pt; FONT-FAMILY: VNI-Centur; FONT-SIZE: 12pt; mso-style-parent: “”; mso-pagination: widow-orphan; mso-fareast-font-family: “Times New Roman”; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: “Times New Roman” } SPAN.MsoEndnoteReference { VERTICAL-ALIGN: super; mso-style-noshow: yes } DIV.Section1 { page: Section1 } .highslide IMG { CURSOR: url(/js/graphics/zoomin.cur), pointer !important } Bản tường trình của thầy Antonio Torres (phần II)
Trình Thuật nghi lễ tại thành phố Macau
tiếp đón thi thể vị tử đạo bất khuất thầy giảng Anrê Đàng Trong (Cochinchina), bị giết chết vì đức tin vào Chúa Kitô tại Kẻ Chàm (Cachao), bởi triều đình Xứ Đàng Trong vào năm 1644
(Bản báo cáo của thầy dòng Tên Antonio de Torres gởi cho cha Alexandre de Rhodes ngày 5 tháng 10 năm 1644 nhằm thông tin cho các Kitô hữu Đàng Trong (Nguyên văn bằng tiếng Bồ).
Bản văn sao chép được thực hiện vào năm 1755 bởi João Alvares, được lưu tại Lisbonne, thư viện Da Ajuda, sưu tập Jesuítas na Asia, tập 49/v/13, số hiệu 223v -229(63). Bản tạm thời chờ đối chiếu với bản gốc.
Phần II
Chúng con đã tìm được một số du thuyền và xin các chủ gia đình đưa thuyền ra ngoài biển cùng với con cái của họ. Còn vị tử đạo thánh thiện Anrê, rất xứng đáng để luôn được nhắc đến mãi mãi, chúng con đã tìm cho ngài một chiếc du thuyền tốt nhất và lộng lẫy nhất trong thành phố, đó là chiếc du thuyền của nhà Lopo Sarmento de Carvalho, còn mới tinh và chiếc thuyền được làm bằng gỗ mun mạ vàng; người ta mới vừa đại tu xong, và nó còn đang ở trong xưởng tàu. Nhưng khi cha Viện trưởng ngỏ ý với ông để dùng nó, ngay tức khắc thuyền được hạ thuỷ; và ông xem đó là một điềm may mắn khi cho mượn thuyền để tiếp rước thi thể thánh của vị tử đạo thánh thiện. Và chiếc du thuyền này cũng ngay tức khắc được khoác cho y phục lễ hội, với tán che và một lá cờ lớn hình vuông rất đẹp tung bay trên gió. Chiếc cầu cảng được trải thảm đẹp và được rải những cành húng dổi và hoa hồng, những mái chèo được những tay chèo vững vàng nhất nắm giữ. Cũng vậy, không hề thua kém, mười một hay mười hai chiếc du thuyền khác cũng đã được trang điểm như vậy; tất cả đều chờ đợi thời điểm đi tiếp rước vị thánh tử đạo.
Vì từ trên thư đài chúng con đã đọc bản văn mời gọi dân chúng tham dự buổi tiếp rước hồng phúc, nên nhiều bậc vị vọng của thành phố này, và rất đông dân chúng đã có mặt tại nhà thờ chúng con và trong Học viện; trong buổi tiếp đón cũng không thiếu mặt quan Tổng quản địa phương (Capitao Geral), cùng với các sĩ quan quân đội đồn trú của ông.
Cha Viện trưởng truyền lệnh cho thầy Manoel de Figueiredo cùng với thầy Manoel Pinheiro, ngay từ lúc chuông đồng hồ đổ ba giờ, lên du thuyền đã được chuẩn bị để tiếp nhận thi thể của vị tử đạo thánh thiện, và ra đi với chiếc du thuyền ấy đến chiếc tàu; trên đỉnh cột buồm của tàu này được trang trí bằng nhiều băng rôn có màu sắc vui tươi và đẹp mắt; chúng con đã kéo cờ hiệu vuông xinh đẹp của nó lên, cơn gió dịu buổi chiều thổi ngọn cờ bay phất phới trên cánh buồm, đó là vinh quang của Hội Truyền Giáo Annam (Missao de Annam); cũng vậy, trên hai boong tàu tất cả được trang trí bằng những cành cọ lớn xanh tươi, và các khẩu súng mutke (mosquetes) được nâng cao trên cột buồm. Tất cả những điều này đã được thầy Melchior Ribeiro, là sĩ quan tuỳ tùng của cha quản đốc ở Nhật Bản, chuẩn bị, theo mệnh lệnh của cha Viện trưởng, cha là người lo lắng tất cả mọi sự. Đúng thời điểm và không hấp tấp, họ sẽ chuyển quan tài đang quàn thi thể thánh của thầy Anrê diễm phúc lên chiếc du thuyền này; trước đó các thầy đã phủ lên chiếc thuyền này một tấm vải thêu quý giá. Các thầy thi hành xong mệnh lệnh, rồi đứng trên mạn tàu trong khi chờ đợi các lễ nghi tiếp đón.
Trong khi đó, chúng con đặt sẵn một cỗ đòn cáng tại nhà ông Lopo Sarmento, vì nhà ông ở gần bến tàu nơi vị tử đạo phải đến. Cỗ đòn cáng được trang trí như con đã nói ở trên; vậy cỗ đòn cáng với những ngọn đuốc bằng sáp trắng và áo lễ khoác ngoài (soprepelizes/surplis) các cha sẽ mặc để khiêng vị tử đạo được sẵn sàng ở đó; các thầy Mattcos Vaz và Ignacio Xavier chịu trách nhiệm chuẩn bị công việc này.
Cha Viện trưởng đã ra lệnh là phải theo tín hiệu từ tháp chuông Học viện, tất cả mọi người không có ngoại lệ phải đến tập trung trước cửa, mặc áo choàng, để từ đó ra đi đón di hài thánh, và tất cả các cha phải đến mang áo surplis. Đồng hồ đổ 5 giờ, và khi những tia nắng mặt trời đã bớt gay gắt, khi tháp chuông ngân vang hiệu lệnh, thế là ngay lập tức tất cả mọi người tuân theo hiệu lệnh đó. Người ta rất đông, cửa ra vào chật ních, cha Viện trưởng đi ra, cả cộng đoàn của ngài cùng đi; đi mãi cho đến bến tàu mang tên Vicente Rodrigues. Trên khắp chiều dài bến cảng, hầu như không thể nào khai thông một lối đi vì quá đông người.
Và ngay cả các du thuyền, đã sẵn sàng cũng không dám lại gần bờ, nhưng không thể làm cách khác đành ghé vào bờ và ngay lập tức người ta chen lấn leo lên đầy ắp, tuy thế cũng không có cách nào để giữ trật tự hay kỷ luật gì cả, đến nỗi các tu sĩ đi tìm gặp các tu sĩ, các nhạc công thì tìm người điều khiển của mình, hay người trong gia đình và những người bạn phải tìm nhau, như cảnh người ta vẫn thường thấy trong một trường hợp tương tự; quả vậy, mọi người ai cũng cố xuống thuyền bằng mọi giá mọi cách có thể được.
Khi các du thuyền đã đầy hết người, thì rời bến tàu; nhưng vẫn còn quá nhiều người dường như thể chẳng có ai xuống thuyền hết! Các du thuyền này lên đường, các tay chèo vui sướng hối hả tay chèo đến bên chiếc tàu. Tàu bắt đầu gióng lên những hồi trống và kéo chuông. Vị chỉ huy1 (mestre Condestaval) các sĩ quan bắt đầu thi hành nhiệm vụ của mình, khi châm lửa đốt các khẩu súng Mutke trên cột tàu, súng nổ như những khẩu pháo, và trong khi đó có một khẩu súng nổ tung và bay ra thành từng mảnh, nhưng không làm tổn thương ai cả. Từ trên cao của toà tháp chuông chúng con cũng nghe thấy từng loạt súng nổ bắn lên từ phía con tàu, các quả chuông bắt đầu ngân vang hoan hỉ và liên hồi; và các tay thổi sáo với hai bộ ba (dous ternos) đang có mặt trên du thuyền bắt đầu thổi lên những khúc ca du dương phấn khởi.
Giữa những biểu lộ của niềm vui, chiếc du thuyền mang trên mình thi thể vị tử đạo thánh thiện bỗng chốc được các du thuyền khác vây quanh mình; và tất cả những hành khách trên các thuyền đó vội chiêm ngưỡng quan tài quàn vị tử đạo vẻ vang, đang được đặt ở phía trên đầu trong vòm che thuyền; và ở ngay bên cạnh đó là thuyền trưởng trong bộ trang phục lễ hội; ông đứng đó như thể chẳng muốn nhường cho bất kỳ ai cái vinh dự đó, ngoại trừ các tu sĩ dòng Tên thánh thiện, bởi đó là hoa trái từ những công khó không hề mệt mỏi của những tôi trung của Dòng này nơi giáo dân Kitô giáo xứ Đàng Trong vinh hiển.
Các du thuyền trong tư thế sẵn sàng, mái chèo gác trên tay, chiếc thuyền mang di hài thánh buông dây neo khỏi chiếc tàu, đoạn bắn loạt súng thứ hai, và thả mái chèo. Vậy là các du thuyền khác, khoảng chừng mười một hay mười hai chiếc như đã nói ở trên, quây thành vòng tròn chung quanh chiếc du thuyền mang trên mình vị tử đạo; tất cả mọi du thuyền khác đều nhằm mở lối đi cho thuyền đó, trong khi nhẹ nhàng thả mái chèo. Chính thầy Manoel de Figueiredo là người đã điều khiển việc di chuyển, thầy đứng ở giữa du thuyền đặt di hài thánh, tổ chức cách vận hành đoàn thuyền cách trật tự và trịnh trọng. Vào lúc đó biển lặng yên như tờ, và một làn gió nhẹ thoảng qua, đến nỗi người ta có thể cảm thấy chính nước và gió cũng muốn hiệp nhất và hoà hợp với nhau để mừng lễ tiếp đón thầy Anrê tử đạo thánh thiện, là người mà nước và gió đã rất ưu ái trong chuyến đi từ Đàng Trong đến thành phố này. Trong thời khắc này, các quả chuông trong tháp chuông của chúng ta không ngừng ngân vang những hoà âm vui mừng, và các bộ ba thổi sáo thổi những giai diệu du dương; ca trưởng và các ca viên vang lên bài ca Laudate Dominum (Hãy Chúc Tụng Chúa), nhưng vì khoảng cách, và vì các ca viên phân tán trên các du thuyền khác nhau, nên ca đoàn không thể hát bài thánh ca như cách họ đã tập dượt cho dịp này.
Không hề muốn nói quá về số đông dân chúng đã tuôn ra trên bãi cát này, kéo dài từ nhà của vị tử đạo Rodrigo Sanches2 cho đến nhà ông Vincente Rodrigues, dân chúng đã tạo thành một đám đông người chật ních như ngưng đọng; không kể các cửa sổ đã được trang hoàng bằng những tấm vải thêu và những thảm trải xinh đẹp, được các phụ nữ đảm nhiệm, toàn bộ mặt đất cũng được phủ lên những cành cọ đủ loại và màu xanh lục.
Khi thi hài thánh đã đến bến cảng, các thuỷ thủ3 đặc biệt và ăn mặc nghiêm chỉnh đưa thi hài lên bờ; cỗ đòn cáng đang chực sẵn ở đó. Vì lối vào bến cảng chật hẹp và khó đi, nên dường như các cha khó có thể khiêng quan tài lên chỗ ấy được.
Một công dân có hạng đưa sáng kiến; ông tiến lại gần một trong các cha và nói với ngài: “Thưa cha, hãy để các thuỷ thủ đưa vị tử đạo lên bờ” – “Chính chúng tôi sẽ đưa thầy lên bờ”. Cha cảm ơn ông vì điều hân hạnh ông muốn làm cho vị tử đạo thánh thiện, nhưng cha tuyên bố rằng không phải các thuỷ thủ mà là các cha sẽ khiêng thầy trên vai.
Quan tài quàn di hài thánh đã đến con phố mà cỗ đòn cáng đang chực sẵn. Chúng con đặt quan tài lên đó, rồi tổ chức một đoàn rước thật đẹp mắt. Con đi đầu đoàn rước, mang một thánh giá bằng bạc rất đẹp; dù kích cỡ khá lớn, nhưng vào ngày thánh tôn vinh thầy Anrê diễm phúc đó, nó dường như rất nhẹ nhàng. Hai thầy tháp tùng mang hai đèn hầu có gắn đèn cầy cháy sáng. Trước mặt con, một thị dân với chiếc gậy điều khiển hướng dẫn cuộc rước. Đi theo sau thánh giá là các học sinh trong trang phục ngày lễ; theo mệnh lệnh như con đã nói, chúng xen kẽ nhau mang theo cành cọ được điểm tô bằng những cụm bạch chỉ (fullas)4 khác nhau, và nến sáng; và thầy giáo chúng, thầy João da Cunha, đi ở giữa để hướng dẫn các em. Sau các em là các ông mang theo đuốc bằng sáp trắng cháy sáng. Theo sau họ là các tu sĩ của chúng ta, mang trên tay nến trắng cháy sáng; trong số họ có nhiều linh mục triều trong vùng này, tất cả đều mặc áo surplis. Cha xứ nhà thờ Jorge Nunes không thể vắng mặt trong buổi cung nghinh nghiêm trang này, như thường lệ ngài là người chỉ đạo. Và sau đoàn rước, cỗ đòn cáng lộng lẫy huy hoàng mang trên mình vị tử đạo thánh thiện từ từ tiến lên. Cỗ đòn cáng được các thầy và các cha của chúng ta kiệu đi, tất cả đều mặc áo surplis, có cả một vài linh mục triều trong số những người trọng vọng nhất trong thành này, và theo sau là một đám rất đông người ta đi tiếp rước thầy Anrê tử đạo. Từ trên cao các cửa sổ trên nhiều ban công, người ta đã đổ xuống nhiều lọ nước hoa lên trên thầy, người ta còn tung lên nhiều hoa hồng và những loại hoa khác. Từ trên những cửa sổ này người ta có thể nghe những khúc nhạc hùng tráng, được các nhạc cụ tấu lên nhịp nhàng với sự di chuyển của vị thánh tử đạo.
Các ca viên vừa đi vừa hát, các tay sáo thì say sưa thổi, và các quả chuông hoà với tất cả bằng những chuỗi hoà âm vui mừng nhất của chúng. Đoàn rước vẻ vang diễu hành dọc theo bãi cát, kéo dài từ nhà ông Vicente Rodrigues cho đến nhà vị tử đạo Rodrigo Sanches; từ đây, đoàn rước đi theo đường ngang phía sau nhà ông và đổ lên phố Miguel Machado; khắp các phố đều được trang trí bằng những cành lá và trải thảm. Khi đoàn rước bước khỏi bến tàu đi vào phố, thì đằng sau vang lên một loạt súng nổ từ các khẩu Mutke ở trên cột tàu mà thầy Belchior Ribeiro đã đặt sẵn tại đó bắn lên.
Cha xứ đặt thi thể diễm phúc5 tại chỗ này, cũng với những trang trí lộng lẫy như vậy; trong nhà thờ, cha không cho phép người ta lấy bất cứ đồ trang trí nào của ngài, cũng như không kéo bức màn lộng lẫy che các bàn thờ cho đến trưa ngày hôm sau. Trong suốt thời gian này, thầy Anrê diễm phúc của chúng ta đang đồng hành với Chúa, cũng như ngài sẽ vui hưởng đời đời (nhan thánh Chúa) trong vinh quang của Ngài, để thưởng công cho cái chết vẻ vang mà người ta đã bắt thầy chịu vì tình yêu Ngài.
Từ chỗ này là nơi giao nhau của hai cánh gà nhà thờ, di hài thánh được đưa đi đặt lên đài gần Thánh Thể, và thầy ở lại đây. Việc chọn địa điểm này theo con không phải chỉ do tình cờ; con tin rằng với thầy Anrê dũng cảm, Thiên Chúa đã đối xử như một người cha có nhiều đứa con, nhưng ngài yêu thích nhất là có đứa con nhỏ nhất ở bên cạnh. Học viện này cũng có nhiều di hài thánh tử đạo,6 và có một nhà nguyện được dâng hiến riêng cho các ngài, trong đó có nhiều quách chứa thánh tích các vị tử đạo vinh hiển và tiêu biểu của Nhật Bản; nhưng đối với thầy Anrê nhiệt thành của chúng ta, Vị Tử Đạo Tiên Khởi xứ Đàng Trong vào năm qua 1644, Chúa không muốn để thầy ở xa nhà tạm rất thánh của ngài; Ngài đã muốn thầy ở gần Ngài trong một nhà nguyện đặc biệt. Nhưng nhà nguyện đặc biệt mà con nói là gì? Ngài muốn rằng đó là nhà nguyện của riêng ngài, bởi vì chính trong nhà nguyện này vào thứ Sáu Tuần Thánh Chúa ngự ở đây, khi người ta đặt Ngài ở đây trong ngày thánh đó để cử hành các nghi thức phụng vụ của Hội Thánh. Và chính tại nơi này, thầy Anrê diễm phúc sẽ ngụ ở đây; thầy có thể tỏ cho Chúa thấy năm vết thương mà thầy đã chịu vì tình yêu Ngài và vì Đạo chí thánh của Ngài, thầy sẽ chuyển cầu cho dân Kitô giáo và cho quê hương Đàng Trong của Ngài. Chắc chắn thầy sẽ lãnh nhận được từ Thiên Chúa nhiều ơn lành cho những người đồng hương của mình, cũng như cho Ông Chủ và Cha của thầy, Cha Alexandre de Rhodes, người đã khích lệ thầy, đã giúp thầy chịu cái chết vinh quang vì Đức Kitô Chúa chúng ta; cũng như cho nhân dân thành phố Macao cao thượng, những người đã tôn vinh các thánh tích với lòng sùng mộ qua nghi lễ tiếp đón này.
Chính trong ngày lễ tiếp đón vẻ vang này, ba sự kiện đã xảy ra, mà theo ý con là rất lạ lùng; và một sự kiện khác vào ngày hôm sau. Đây là sự kiện đầu tiên khi viên đội trưởng pháo binh đã bắn những loạt súng Mutke mà con đã kể ở trên, một trong số các khẩu súng đó phát nổ vì nạp quá nhiều đạn pháo và vỡ tung thành từng mảnh bay lên mà không làm tổn thương ai hết; lúc đó trên tàu có rất đông người, và trên biển nhiều du thuyền đầy người đang vây quanh chiếc tàu; nhưng chỉ có đội trưởng pháo binh là bật ngửa vì cú sốc ngược của súng Mutke. Cái hất ngược này là một hình phạt dành cho ông vì đã không cẩn thận trong công việc của mình, vì không chú tâm vào cách nạp đạn pháo. Tuy nhiên, ngay tức khắc, ông đã đứng dậy và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của mình.
Sự kiện thứ hai, đó là khi nhìn thấy mặt trời chói chang buổi chiều hôm đó được mây che làm dịu bớt đi những tia nắng gay gắt khi hàng ngàn người tụ tập về bãi biển, như thể sợ rằng sức nóng của nó hành khổ những người sùng mộ và yêu mến đến tôn vinh vị tử đạo vinh hiển.
Sự kiện thứ ba; trong khi đoàn rước tiến bước theo cách con đã mô tả, và khi đi đến cổng vào Học viện, ở đó người ta dồn lại nhiều hơn nữa như thể thành một đống người, người ta lại bắn một loạt súng Mutke nữa, chúng vốn đã được đặt sẵn ở đó; thế nhưng một trong số các khẩu súng vì nạp đạn quá nhiều cũng đã phát nổ, và đã làm nhiều mảnh vỡ phóng ra mạnh khủng khiếp; nhưng không hề chạm đến một người nào cả, dù các mảnh vỡ đã rơi xuống giữa đám đông người ta. Do đó người ta nói rằng ngay cả khi không có bất cứ một chứng cứ nào khác ngoài chứng cứ này, thì cũng đủ để coi thầy Anrê diễm phúc là một vị tử đạo vinh hiển.
Sự kiện lạ lùng cuối cùng đã xảy ra vào ngày hôm sau. Chúng con di chuyển vị tử đạo từ nhà thờ đến đài, đi ngang qua cầu thang kho đồ thánh. Khi đến bậc thang áp chót, một người khiêng thầy đã bị trượt chân – vì chiếc cầu thang này rất trơn – và ngã xuống, làm cho tất cả đều bị ngã theo; cỗ quan tài không còn điểm tựa. Vào lúc đó mọi người đều nghẹt thở và đứng tim, không chỉ những người khiêng mà cả cha phó quản lý là người đi cùng và chỉ huy cũng vậy. Thật vậy, mọi người thấy rõ ràng mình sẽ là nạn nhân của vụ tai nạn này. Nhưng ngay lập tức mọi người đều vui mừng và hạnh phúc, vì khi rơi xuống, cỗ quan không làm ai bị thương và cũng không trút xuống cầu thang như mọi người đương nhiên lo sợ; ngược lại cỗ quan đã được giữ lại trên ô cửa giả, và hơn một phần chơi vơi trên không. Dường như thể vị thánh tử đạo đã đứng đó và đã giữ lấy cỗ quan bằng một sức mạnh siêu nhiên, để không làm tổn thương những ngừơi phục vụ ngài; như vậy không một ai phải chịu một đau khổ hay một khó khăn nào vì ngài, ngược lại tất cả mọi người có thể ngạc nhiên về những niềm vinh hạnh mà chúng con đã thấy dành cho vị tử đạo vinh hiển của Đàng Trong, nguyên quán Ranran (Phú An Phủ). Và theo ý con, không phải không có lý do khi Chúa Giêsu nhân lành đã chọn một người thợ mới cho vườn nho của ngài trên chính mảnh đất đó, là mảnh đất nằm trên biên giới vương quốc Annam: sau nữa con người này đã làm rạng danh Ngài trong vùng quê Kẻ Chàm (Quảng Nam). Khi vì tình yêu Chúa, ngài đã hiến dâng mạng sống diễm phúc, đồng thời để lại một gương mẫu cho tất cả các Kitô hữu đồng hương trong vùng và trong đất nước của ngài, từ Ranran cho đến thủ đô. Ngài đã khích lệ họ giữ vững Đạo Thánh Chúa Trời, và tuyên xưng Đạo ấy khi cần thiết, không sợ không run trước những kẻ bách hại và quân thù nghịch Đạo, cho đến đổ máu ra để tuyên xưng đức tin: đó chính là điều thầy Anrê diễm phúc đã làm, máu thầy đã chan tưới cánh đồng xứ Đàng Trong, để đem lại một mùa gặt bội thu cho những vựa lúa của Chúa.
Ôi hỡi, núi đồi kiêu hãnh Ranran, hãy gìn giữ và chôn giấu trong núi cao và rừng rậm của mình, cây gỗ trầm hương quý giá và thơm tho, quá được người ta ưa chuộng và quý mến! Bởi các đồng bằng của ngươi, uy dũng hơn, và màu mỡ hơn cả những đồng bằng được dòng sông Nil tưới tắm, năm 1644 này, ngươi đã giao lại cho chúng ta một cây gỗ khác, thơm tho vô song và quý giá hơn hết dưới con mắt của Thiên Chúa: đó là máu châu báu và quý giá thầy Anrê đã đổ ra trên đồng ruộng Kẻ Chàm), vì đã công khai tuyên xưng phẩm giá Kitô hữu của mình.
Và với chính thầy con xin thầy phù hộ cho con; và thưa cha, con xin kính dâng cha bản tường trình ngắn gọn và khiêm tốn của con. Con đã làm hết sức để kể lại những vinh dự dành cho thầy Anrê rất diễm phúc, vị tử đạo tiên khởi nước Annam. Nếu người ta có gởi cho cha, theo con nghĩ vậy, những trình thuật khác có lẽ không dồi dào chi tiết hơn nhưng có một số chi tiết mà con không thể biết, thì bản trình thuật này ít ra cũng dùng để minh chứng cho cha niềm khao khát phục vụ cha và phục vụ hội truyền giáo vẻ vang này của con, hội thật diễm phúc có một vị tử đạo quá vĩ đại và quá quan trọng. Ngài không phải là một người xa lạ, nhưng là một người con của chính xứ sở này; với một lòng can đảm không hề khuất phục, một tấm lòng thẳng thắn và một khuôn mặt không hề dấu diếm, thầy đã chiến thắng lòng vô tín trong cánh đồng rộng lớn và phì nhiêu xứ Đàng Trong. Và trong cuộc chiến này, ngay cả khi thầy Anrê anh dũng đã để thân xác nằm xuống giữa cánh đồng, thì thầy đã để lại thân xác ở đó với tư cách người chiến thắng bạo chúa, như một chiến sĩ dũng cảm của Chúa Kitô.
Thân xác thầy được đánh dấu bằng số vết thương7 mà trên đỉnh Calvê, vị tướng lãnh Giêsu của thầy đã muốn nhận lấy vì thầy trong thân thể chí thánh khi Ngài ở trên Thánh Giá. Và linh hồn diễm phúc của thầy lên trời trong vinh quang, ở đó thầy sẽ luôn được ở trước mặt Thiên Chúa để cầu xin ngài những ơn lành cho gia quyến, cho người đồng bào trong vùng và trong đất nước thầy.
Và thưa cha đáng kính, nếu cha thấy thuận tiện, thì xin cha cho dịch bản trình thuật khiêm tốn này ra chữ Nôm (em Nom) , để an ủi cha mẹ, bạn hữu của thầy Anrê diễm phúc và tất cả các Kitô hữu.
Macau ngày 5 tháng 10 năm 1644.
Người em bất xứng (indigno Irmao) của cha trong Chúa Kitô
Antonio de Torres
Chú thích
1 Theo nguyên văn là “chủ soái”; ngữ cảnh này muốn chúng ta hiểu rằng đó là một sĩ quan hạ cấp, hay hạ sĩ quan kỵ binh hoặc pháo binh.
2 Đó là Rodrigo Sanches de Paredes, là một thành viên tiêu biểu nhất của “Đại sứ tử đạo” năm 1640. Thành phố Macao bị ảnh hưởng nặng nề do việc bế quan toả cảng của người Nhật Bản đối với thương mại Bồ và thường xuyên bị hạm đội Hoà Lan quấy nhiễu. Việc gởi Đoàn Đại sứ này đến Nhật Bản là một giải pháp tuyệt vọng nhằm thuyết phục người Nhật Bản nối lại các trao đổi thương mại. Sáu mươi mốt người Bồ đã bị thảm sát ngày 4 tháng 8 năm 1640, nhưng người ta đã chừa lại vài kẻ sống sốt để mang tin về Macao.
3 Nghĩa chính xác không chắc chắn. Tiếng Bồ “Moco” chỉ, hoặc là các thanh niên nói chung, hoặc nhân viên phục vụ nam giới, hoặc trong ngữ cảnh hàng hải là các thuỷ thủ trẻ chưa có kinh nghiệm. Ngữ cảnh cho thấy rõ ràng đây là những thanh niên khoẻ mạnh gốc gác bình dân.
4 Nghĩa tương đương: tiếng Bồ “fula” chỉ những loại cầy cỏ khác nhau của đông phương mọc thành từng cụm giống như cụm bạch chỉ.
5 Bước chuyển tiếp bằng tiếng Bồ không được tốt. Dường như bản văn có một đoạn thiếu sót; chắc chắn là cần phải mô tả việc đến nơi và đặt trong nhà thờ, cũng như nghi lễ tôn giáo (xem chú thích của cha Gaspar de Amaral ở trên đây)
6 Đó là các vị tử đạo Nhật Bản trong cuộc bách hại năm 1597 và những cuộc bách hại sau đó, những hài cốt đã được giao lại cho Học viện Macau (ngày tháng cần phải xác minh). Án phong chân phước đã được thẩm cứu ở Macau trong những năm 1630. Vào năm 1640, thượng viện Macau đã cho hoạ một tranh vải lớn để tôn vinh các vị tử đạo này. Những vị tử đạo gần đó nhất là bốn tu sĩ dòng Tên, chết vào ngày 22 tháng ba năm 1643.
7 Có nghĩa là hai vết thương ở lưng và hai vết thương ở ngực, do hai cú đâm bằng giáo, và vết thương ở cổ.