BẢNG ĐÚC KẾT TOẠ ĐÀM CUỘC ĐỜI VÀ
THI PHẨM “SỨ ĐIỆP T̀NH THƯƠNG”
CỦA CỐ LINH MỤC THI SĨ NGUYỄN XUÂN VĂN
Lm. Anrê Đoàn Văn Điểm
Trong niềm tri ân cảm mến, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, cùng với nỗi nhớ thương khôn nguôi, được sự khuyến khích và cổ vũ của Đức Giám Mục Giáo Phận, Cha Giuse Trương Đ́nh Hiền, Hạt trưởng Phú Yên, cùng với giáo dân giáo xứ Tuy Hoà đă toạ đàm được tổ chức trong Thánh đường Tuy Hoà, với sự tụ hội về đây là những linh mục trong và ngoài giáo phận; những thân nhân, ân nhân; những tu sĩ nam nữ; những người mến mộ, quen biết Cha Phanxicô Xavie; những đại diện của các giáo xứ trong toàn giáo hạt; những ca đoàn và đông đảo giáo dân trong giáo xứ Tuy Hoà.
Trên lễ đài, di ảnh của Cha Phanxicô Xavie được đặt trang trọng ở giữa, hai bên có những b́nh hoa tươi thắm với những cành vạn tuế như muốn nói lên một điều: chúng con xin dâng lên Cha Phanxicô Xavie những đoá hoa ḷng của niềm nhớ thương, mến phục, của sự gần gủi, thân thương, và nỗi ước mong cháy bỏng: linh hồn Cha mau được ơn siêu thoát. Hai bên lễ đài có hai câu đối nói lên một phần nào cuộc đời của Cha Phanxicô Xavie:
Xuân Đài Thọ Vực Văn Thái Phong Lưu
Đời Mục Tử Dài Đường Đâu Quản Ngại Kiếp Chứng Nhân Bạc Tóc Chẳng Từ Nan
Vào lúc 18 giờ 45 phút, kinh Chúa Thánh Thần được cất lên vang động thánh đường, để xin Chúa chúc lành cho công việc hiếu nghĩa này, phó dâng tất cả mọi sự trong tay Chúa và để làm cho vinh danh Chúa hơn.
Cha hạt trưởng khai mạc cuộc toạ đàm bằng lời chào và cầu chúc năm mới. Ngài nói lên lư do cuộc toạ đàm hôm nay: “Tưởng niệm, nhắc nhớ một con người, Cha Phanxicô Xavie Nguyễn Xuân Văn, một mục tử, một tôn sư, một người anh em, một Thi Sĩ đă hoàn thành hành tŕnh dương thế”. Ngài cũng mời gọi chúng ta dấn bước theo con đường của Cha Phanxicô Xavie và làm cho những hoài bảo của Ngài được thể hiện.
Cha Hạt trưởng với cách dẫn nhập mạch lạc, sinh động và đầy ư nghĩa đă cho khán thính giả một cái nh́n tổng quát về cuộc toạ đàm sẽ diễn ra.
Lồng trong lời dẫn nhập của Cha Hạt trưởng là Nghi thức niệm hương của đại diện giáo quyền; đại diện thân nhân; đại diện linh tộc; đại diện giáo dân. Và từ đó những nén hương liên tục thắp lên cho đến hết cuộc toạ đàm.
Bài thánh ca đầu tiên được cất lên : “Đây Phút Sống” (Nhạc: Anh Thiều, Lời: Xuân Văn) đă được hơn 40 ca viên của ca đoàn Tuy Hoà thể hiện đầy cảm xúc và sâu lắng.
Bài tham luận đầu tiên với tiêu đề: “Đức Maria trong nhịp sống đức tin của linh mục Thi Sĩ Nguyễn Xuân Văn” được linh mục nhạc sĩ Đặng Công Anh, trưởng ban thánh nhạc giáo phận Quy nhơn tŕnh bày một cách sinh động bằng việc vừa thuyết tŕnh vừa hát minh hoạ. Ngài đă làm toát lên những ư chính:
Chính nhờ ḷng yêu mến Mẹ Maria mà Cha Phanxicô Xavie đă viết lên những ḍng nhạc không bao giờ quên – Mẹ Maria luôn hiện diện trong cuộc đời của Cha Phanxicô Xavie. – Mẹ Maria đă ru Cha phanxicô Xavie, để ngài có được một hồn thơ lai láng.
Để phần nào làm nỗi rơ những tư tưởng trên, ca đoàn giáo xứ Qui hiệp, cho dù xa xôi, vẫn đến góp lời ca của ḿnh qua bài: “Xin Giúp Con” (Nhạc: Anh Thiều, Lời: Xuân Văn), giúp cho cử toạ nhận ra lời cầu xin tha thiết của Cha Phanxicô Xavie như một lời thân thưa của một người con đối với mẹ ḿnh, với một niềm tin tưởng, cậy trông, phó thác. Chính v́ thế đă làm cho khán thính giả một sự đồng cảm sâu xa, v́ đời họ cũng nếm trăi những thăng trầm của cuộc sống.
Khi nói đến người mẹ, là nói đến tiếng ru. V́ thế, chương tŕnh được tiếp nối với giọng ngâm của ca sĩ Vân Phi, đoạn thơ “Lời Ru Bên Máng Cỏ”. Giọng ngâm được cất lên mượt mà, đằm thắm cùng với những âm thanh được phát ra từ những nhạc cụ dân tộc như Sáo, đàn Tranh, đàn Bầu của nhóm nhạc công đầy nhiệt t́nh và ngưỡng mộ Cha Phanxicô Xavie, đă đi vào tâm hồn Việt Nam, làm cho khán thính giả nhận ra bóng h́nh Mẹ Thiên Chúa cũng là Mẹ Việt Nam thân thương, gần gũi.
Sau giây phút trầm lắng đó, cử toạ lại Chăm chú lắng nghe tham luận “Sứ Điệp T́nh Thương , cách chuyển tải Lời Chúa đầy thuyết phục” của thầy giáo Phaolô Nguyễn Tiệm, giáo dân Đông Mỹ. Thầy đă tŕnh bày cách xác tín, rơ ràng, có nhịp điệu để nói lên mục đích của tác phẩm: chuyển tải Lời Chúa bằng những vần thơ hay, dễ nghe, dễ cảm, dễ thuộc… Thầy không quên nhắc lại lời của Đức Giám Mục giáo phận trong lời giới thiệu cho Tác phẩm: - “Sứ điệp t́nh thương là phối hiệp tuyệt vời giữa cái cao siêu của Lời chúa và hồn thơ lai láng của Thi Sĩ, vừa đượm tính cách dân gian, vừa bộc lộ ư nghĩa sâu xa của giáo lư Kitô giáo”. Thầy đă xác định: Cố linh mục Thi Sĩ Nguyễn Xuân Văn đă sử dụng những biện pháp tu từ khá điêu luyện qua việc tả cảnh, tả người, tả t́nh… cùng với hồn thơ lai láng của ḿnh đă tạo nên những giai điệu thiết tha và đằm thắm, mượt mà, êm dịu làm xúc động và thu phục ḷng người. Và thực sự thầy đă bị thu phục: Thầy cảm nhận: Nhờ “Sứ Điệp T́nh Thương” mà thầy đă
“Sống Lời Chúa bớt điều lầm lỗi
Đời con đó, đêm trường u tối
Chúa cho con ánh đuốc soi đường
Ḷng con đó, rối bời trăm mối
Chúa từ bi mở lối yêu thương”.
Với niềm cảm mến tri ân đó, thầy đă đọc bài thơ của ḿnh : “Cảm tạ ơn Người, Thiên Chúa” để kết thúc phần tŕnh bày của ḿnh. và như thế cho dù chưa thật đầy đủ trong một thời gian hạn hẹp, nhưng thầy đă làm cho người nghe hiểu nhiều hơn về tác phẩm và mở lối cho họ ngày càng khám phá nhiều nét độc đáo hơn của tác phẩm độc đáo này.
Giáo xứ Đông Mỹ tiếp tục đóng góp cho cuộc toạ đàm bằng qua bài hợp ca: “Chúa Ơ Đây” (Nhạc: Anh Thiều, Lời: Xuân Văn) với gần 30 ca viên, đă giúp cho cử toạ nhận ra niềm xác tín của Cha Phanxicô Xavie: cho dù cuộc đời thế nào đi nữa, Chúa vẫn luôn hiện diện bên cạnh chúng ta, chúng ta phải tôn thờ Ngài. Có Chúa, Ngài sẽ biến đổi tất cả.
Vâng, Thiên Chúa đă biến đổi thế giới khi Ngài cho Con của Ngài xuống thế, công bố “Hiến chương Nước Trời”. Hiến chương đó giờ đây được thi vị hoá cách tài t́nh bởi những vần thơ của Cha Phanxicô Xavie và được cất lên bởi giọng ngâm trong trẻo của ca sĩ Vân Phi. Một lần nữa, ca sĩ đă thể hiện thành công đoạn ngâm của ḿnh và giúp cho khán thính giả bắt gặp lại tinh thần của “Tám Mối Phúc Thật” – tinh thần được lan toả trong toàn bộ tác phẩm: Hạnh phúc đích thực của những người nghèo của Gia-vê.
Lời Chúa được diễn tả bằng thơ lục bát của ca dao, cách nào đó đă thể hiện tinh thần hội nhập văn hoá. Chính v́ lẽ đó, Thi Sĩ Nguyễn Đ́nh Bảng đă tŕnh bày tham luận với tiêu đề : “Sứ Điệp T́nh Thương Trên Lộ Tŕnh Hội Nhập Văn Hoá”. Với giọng nói ấm áp đầy truyền cảm, Thi Sĩ đă nói lên t́nh cảm của ḿnh đối với Cha Phanxicô Xavie, đối với giáo xứ Tuy Hoà, đối với giáo phận Quy Nhơn. Thi Sĩ tự nguyện xin làm người con của mănh đất này, và đă được hoan hỷ đón nhận bằng tràn pháo tay nồng nhiệt. Lời khen của Thi Sĩ về cách tổ chức lễ giỗ đầu của Cha Phanxicô Xavie đă được mọi người đồng t́nh. Khi nói về tác phẩm, Thi Sĩ đă đưa ra những nhận xét xác đáng: - Dài gấp ba lần truyện Kiều nhưng càng đọc càng mê. – Dài hơi nhưng cũng rất đều tay. – Tác phẩm đă Chảy đúng với ḍng Chảy của văn học Việt Nam – Tác phẩm được thai nghén từ nỗi “đau đời” của tác giả. Với những nhận xét đó, Thi Sĩ đă suy luận: Cha Phanxicô Xavie là con người của ca dao, tục ngữ. Cha Phanxicô Xavie là một người “thông kim bác cổ”, đă đọc khá nhiều sách. V́ thế, tất cả những tinh hoa đă được quần tụ lại trong tác phẩm, để rồi nơi tác phẩm người ta thấy được bóng dáng của những truyện thơ nỗi tiếng của văn học Nước nhà.
“Sứ Điệp T́nh Thương” được thai nghén ở Mằng Lăng. Giờ đây những người con của Mằng Lăng cũng có mặt bên người Cha của ḿnh để nói hộ Cha ḿnh tâm t́nh của ḿnh bằng bài ca “Cảnh T́nh Chúng Con” (Nhạc: Anh Thiều. Lời: Xuân Văn) để gợi nhớ những tháng ngày Cha Phanxicô Xavie sống ở Mằng Lăng giữa cảnh đời nhiều khó khăn, nhưng vẫn một ḷng tin yêu nơi Người Mẹ từ ái của ḿnh, và dâng lên Mẹ những lời kêu xin thống thiết cho đời bớt truân chuyên. Cha Phanxicô Xavie thương đời biết mấy!
Vâng, Cha Phanxicô Xavie đă biết sống cho đời và cho người khác. V́ thế, cuộc đời của Cha đă giúp cảm hoá bao tâm hồn. Giờ đây, một chứng từ sống động nói lên tấm ḷng của ḿnh qua bài “Sứ Điệp T́nh Thương, Con Đường Tôi Hướng Tới” của nhà văn Thi Sĩ Nguyên Đạt. Với những cảm nhận rất thật của ḿnh, Thi Sĩ đă làm cho cử toạ bồi hồi xúc động: qua tiếp xúc với tác phẩm và tác giả, Thi Sĩ đă có một sự thích thú đến ngỡ ngàng. Tác phẩm đă giúp Thi Sĩ hiểu ra và cảm nhận được nhiều điều, giúp Thi Sĩ sống tốt hơn. Chính v́ thế, Thi Sĩ đă xác định: “Sứ Điệp T́nh Thương” rất hay, v́ chính nó là “Sứ Điệp T́nh Thương”. Lời của Thi Sĩ rất ngắn mà súc tích, ư nghĩa. Để kết thúc, Thi Sĩ đă nhờ ca sĩ Vân Phi ngâm bài thơ của Thi Sĩ để gởi gắm ḷng ḿnh, cùng với tiếng sáo, mang hơi ấm duyên tri ngộ của Thi Sĩ với Cha Phanxicô Xavie đă làm cho khán thính giả ngậm ngùi trong thinh lặng.
Cho con gởi nén hương ḷng
Về nơi an nghỉ Làng Sông xứ người
Giọt thương, giọt nhớ đầy vơi
Giọt mừng, giọt tủi biển khơi sóng ngầm…
Những gợi nhớ trên đây đă dồn nén trong tim óc mọi người những t́nh cảm dạt dào đối với Cha Phanxicô Xavie, giờ đây được bùng vỡ ra thành tiếng.
Trước hết là cảm tưởng của Cha Antôn Nguyễn Trường Thăng, hạt trưởng hạt Đà Nẵng, trưởng tử của Cha Phanxicô Xavie. Cha đă giới thiệu sơ qua lễ giỗ 100 ngày ở Thành Phố Hồ Chí Minh. Cha cũng gợi lại một vài nét son trong cuộc đời của Cha Phanxicô Xavie. Với giọng đầy cảm xúc, Cha đă đọc bài thơ “Hăy Quên Đi” của Cha Phanxicô Xavie sáng tác năm 1975 khi sắp rời Hoà Khánh mà ngài vừa may mắn t́m được. Cuối cùng là lời cảm ơn Chân thành của ngài, đại diện cho những người thân của Cha Phanxicô Xavie đến với mọi thành phần.
Tiếp đến là sự xuất hiện khá bất ngờ và thú vị của chị Tổng phụ trách Hội Ḍng Mến Thánh Giá Quy Nhơn. Nhờ ơn thiên phú, chị Tổng có giọng ngâm thơ hay, đă đến tai Cha Phanxicô Xavie, và hơn một lần ngài đă nhờ chị ngâm thơ của ngài, nhưng khốn nỗi v́ công việc bận rộn, chị đă không thực hiện được. Giờ đây, như thể bù lại, chị đă ngâm bài “Hăy Quên Đi”. Bài thơ mà có lần Cha Phanxicô Xavie đă gởi cho chị. Bài thơ diễn tả nỗi ngậm ngùi phải ra đi khỏi nơi mà đă bao năm nhọc mệt bồi đắp của Cha Phanxicô Xavie. Tuy với giọng nhà tu nhưng cũng mặn mà, da diết, để lại trong ḷng khán thính giả một ấn tượng khó phai.
Ḍng cảm xúc được tiếp tục tuôn Chảy bởi lời phát biểu của Thầy Huy, một thầy giáo dạy tiếng Pháp. Thầy hết sức đồng cảm với những phát biểu trước đó. Thầy cũng cho biết: chính v́ những lần gặp gỡ thân t́nh với một người Cha hiền từ, nhân hậu mà t́nh cảm đă đi thẳng vào con tim của thầy. Thầy cũng gợi lại những hồi ức nhớ đời trong những lần tṛ chuyện với Cha Phanxicô Xavie. C̣n đối với “Sứ Điệp T́nh Thương”, thầy đă nói: “Rất ngạc nhiên, không ngờ lại hay đến thế. Và khi đọc th́ càng đọc càng mê mẫn ḷng”.
Bầu khí được chuyển đổi bằng đơn ca của em Lư Thị Hoàng Kim, cùng với tốp múa phụ hoạ của các em trong ca đoàn Tuy Hoà trong trang phục màu xanh, kết hoa trên đầu như muốn nói lên tâm t́nh của Cha Phanxicô Xavie: Con mừng Mẹ bằng hoa thắm muôn phương. Con ca tụng Mẹ không phải khi Mẹ đáp tiếng “Xin Vâng” trong biến cố “Truyền Tin” mà ngay khi Mẹ có mặt trên dương gian này. Tâm t́nh đó được thể hiện trong bài “Mừng Mẹ Chào đời” (Nhạc: Sơn Ca Linh, Lời: Xuân Văn).
Hướng về Cha Phanxicô Xavie không chỉ là những người đang c̣n ở trên quê hương nầy mà c̣n từ những người sống xa tổ quốc đă một lần biết đến Cha Phanxicô Xavie. Bài chia sẻ của Hội Thân Hữu giáo phận Quy Nhơn hải ngoại đă được Cha Phêrô Trương Minh Thái, một nghĩa tử của Cha Phanxicô Xavie đọc lại trong buổi toạ đàm này.
Sau đó Cha hạt trưởng đă đúc kết cuộc toạ đàm bằng những lời gói trọn ư nghĩa: “Cuộc toạ đàm vừa có tính phụng vụ vừa có tính mục vụ, vừa đượm thắm tinh thần đạo nghĩa gia phong”. Ngài cũng không quên cám ơn mọi thành phần đă góp phần làm tôn thêm vẽ dẹp của t́nh Chúa, t́nh người hôm nay. Ngài đă khéo léo giới thiệu vũ khúc diễn nguyện cuối cùng như một lời tỏ t́nh của Mùa Xuân, gởi gắm ḷng ḿnh đi muôn phương. Bài hát “Xin Vâng” (Nhạc: Xuân Thương, Lời: Xuân Văn) được ca viên của ca đoàn Tuy Hoà cất lên cùng với hoạt cảnh “Truyền Tin” do các bà mẹ công giáo Tuy Hoà thể hiện trong trang phục đượm sắc thái dân tộc với những ngọn nến và những bông hoa rực rỡ trong tay, như muốn nói lên: hăy thắp sáng cuộc đời và trao tặng cho đời những đoá hoa của ḷng tin mến qua tiếng xin vâng theo thánh ư Chúa trong mọi cảnh huống của cuộc sống. Tràng pháo tay tán thưởng được vang lên nồng nhiệt. Nhưng rồi bầu khí lại chùng xuống và ch́m lắng trong những cái cúi đầu kính cẩn trước di ảnh của Cha Phanxicô Xavie, và rồi mỗi người ra về mang theo một nỗi niềm riêng tư khó tả.
Trong ngày Tiểu Tường này không có phường kèn để thổi kèn thờ, nhưng có những lời tâm huyết của chính người quá cố được vang lên với cả tâm t́nh của những người diễn đạt, không có lễ đốt mă nhưng có lễ đốt lên những nén hương ḷng nồng nàn t́nh mến.
Như thế cuộc toạ đàm đầy ư nghĩa và nồng ấm t́nh Chúa, t́nh người đă kết thúc vào lúc 10 giờ đêm, mà ai nấy đều cảm thấy hài ḷng, và tin chắc Cha Phanxicô Xavie cũng mĩm cười nơi chín suối.